
<p class="p1" style="text-align: justify;"><span class="s1"><strong>Union Budget 2022-23 India:</strong> </span><span class="s2">डिफेंस</span> <span class="s2">रिसर्च</span><span class="s3"> </span><span class="s2">एंड</span><span class="s3"> </span><span class="s2">डेवलपमेंट</span><span class="s3"> (</span><span class="s2">R&D</span><span class="s3">) </span><span class="s2">में</span><span class="s3"> </span><span class="s2">प्राईवेट</span> <span class="s2">इंटस्ट्री</span> <span class="s2">को</span> <span class="s2">बढ़ावा</span> <span class="s2">देने</span> <span class="s2">के</span> <span class="s2">इरादे</span> <span class="s2">से</span> <span class="s2">पहली</span> <span class="s2">बार</span> <span class="s2">रक्षा</span> <span class="s2">बजट</span> <span class="s2">में</span> <span class="s2">आरएंडडी</span> <span class="s2">का</span><span class="s3"> 25 </span><span class="s2">फीसदी</span> <span class="s2">हिस्सा</span> <span class="s2">स्टार्ट</span><span class="s3">-</span><span class="s2">अप</span><span class="s3">, </span><span class="s2">स्वदेशी</span> <span class="s2">इंडस्ट्री</span> <span class="s2">और</span> <span class="s2">शैक्षिक</span> <span class="s2">संस्थानों</span><span class="s3"> </span><span class="s2">को</span> <span class="s2">आवंटित</span> <span class="s2">किया</span> <span class="s2">जाएगा</span><span class="s3">. </span><span class="s2">इस</span> <span class="s2">बात</span> <span class="s2">की</span> <span class="s2">घोषणा</span> <span class="s2">खुद</span> <span class="s2">वित्त</span> <span class="s2">मंत्री</span> <span class="s2">निर्मला</span> <span class="s2">सीतारमण</span><span class="s3"> (</span><span class="s4">Nirmala Sitharaman</span><span class="s3">) </span><span class="s2">ने</span> <span class="s2">आम</span> <span class="s2">बजट</span> <span class="s2">पेश</span> <span class="s2">करते</span> <span class="s2">हुए</span> <span class="s2">की</span><span class="s3">. </span><span class="s2">इस</span> <span class="s2">साल</span> <span class="s2">रक्षा</span> <span class="s2">बजट</span> <span class="s2">में</span><span class="s3"> 2021-22 </span><span class="s2">के</span> <span class="s2">मुकाबले</span> <span class="s2">करीब</span><span class="s3"> 10 </span><span class="s2">प्रतिशत</span> <span class="s2">की</span> <span class="s2">बढ़ोत्तरी</span> <span class="s2">हुई</span> <span class="s2">है</span><span class="s3">. </span></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><span class="s5">इस</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">यानि</span><span class="s6"> 2022-23 </span><span class="s5">का</span> <span class="s5">कुल</span> <span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">बजट</span> <span class="s5">करीब</span><span class="s6"> 5.25 </span><span class="s5">लाख</span> <span class="s5">करोड़</span> <span class="s5">है</span><span class="s6">. </span><span class="s5">पिछले</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">यानि</span><span class="s6"> 2021-22 </span><span class="s5">का</span> <span class="s5">कुल</span> <span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">बजट</span> <span class="s5">था</span><span class="s6"> 4.78 </span><span class="s5">लाख</span> <span class="s5">करोड़</span><span class="s6">. </span><span class="s5">इस</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">बजट</span> <span class="s5">में</span><span class="s6"> </span><span class="s5">सेनाओं</span><span class="s6"> (</span><span class="s5">थलसेना</span><span class="s6">, </span><span class="s5">वायुसेना</span> <span class="s5">और</span> <span class="s5">नौसेना</span><span class="s6">) </span><span class="s5">के</span> <span class="s5">नए</span> <span class="s5">हथियार</span><span class="s6">, </span><span class="s5">सैन्य</span><span class="s6"> </span><span class="s5">साजो</span> <span class="s5">सामान</span> <span class="s5">और</span> <span class="s5">अन्य</span> <span class="s5">आधुनिकिकरण</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">कुल</span> <span class="s5">कैपिटल</span><span class="s6">-</span><span class="s5">आउटलेय</span><span class="s6"> (</span><span class="s5">पूंजीगत</span> <span class="s5">व्यय</span><span class="s6">) </span><span class="s5">रखा</span> <span class="s5">गया</span> <span class="s5">है</span><span class="s6"> 1.52 </span><span class="s5">लाख</span> <span class="s5">करोड़</span><span class="s6">. </span><span class="s5">ये</span> <span class="s5">कैपिटल</span><span class="s6"> </span><span class="s5">आउटलेय</span><span class="s6"> </span><span class="s5">पिछले</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">मुकाबले</span> <span class="s5">करीब</span><span class="s6"> 12 </span><span class="s5">प्रतिशत</span> <span class="s5">ज्यादा</span> <span class="s5">है</span><span class="s6">. </span><span class="s5">पिछले</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">पूंजीगत</span> <span class="s5">व्यय</span> <span class="s5">था</span><span class="s6"> 1.35 </span><span class="s5">लाख</span> <span class="s5">करोड़</span><span class="s6">. </span></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><strong><span class="s6">68 </span><span class="s5">फीसदी</span> <span class="s5">स्वदेशी</span> <span class="s5">हथियारों</span> <span class="s5">को</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">आवंटित</span></strong></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><span class="s5">खास</span> <span class="s5">बात</span> <span class="s5">ये</span> <span class="s5">है</span> <span class="s5">कि</span> <span class="s5">इस</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">डिफेंस</span> <span class="s5">कैपिटल</span> <span class="s5">बजट</span> <span class="s5">का</span><span class="s6"> 68 </span><span class="s5">प्रतिशत</span> <span class="s5">स्वदेशी</span> <span class="s5">हथियारों</span> <span class="s5">को</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">आवंटित</span> <span class="s5">किया</span> <span class="s5">गया</span> <span class="s5">है</span><span class="s6">. </span><span class="s5">वित्त</span> <span class="s5">मंत्री</span> <span class="s5">निर्मला</span> <span class="s5">सीतारमण</span> <span class="s5">ने</span> <span class="s5">खुद</span> <span class="s5">संसद</span> <span class="s5">में</span> <span class="s5">आम</span> <span class="s5">बजट</span> <span class="s5">पेश</span> <span class="s5">करते</span> <span class="s5">हुए</span> <span class="s5">इस</span> <span class="s5">बात</span> <span class="s5">की</span> <span class="s5">घोषणा</span> <span class="s5">की</span><span class="s6">. </span><span class="s5">उन्होनें</span> <span class="s5">बताया</span> <span class="s5">कि</span> <span class="s5">पिछले</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">ये</span><span class="s6"> 58 </span><span class="s5">प्रतिशत</span> <span class="s5">था</span><span class="s6"> (</span><span class="s5">हालांकि</span><span class="s6">, </span><span class="s5">पिछले</span> <span class="s5">वित्तीय</span> <span class="s5">वर्ष</span><span class="s6"> </span><span class="s5">यानि</span><span class="s6"> 2021-22 </span><span class="s5">में</span> <span class="s5">ये</span><span class="s6"> 63 </span><span class="s5">प्रतिशत</span> <span class="s5">था</span> <span class="s5">और</span><span class="s6"> 2020-21 </span><span class="s5">में</span><span class="s6"> 58 </span><span class="s5">प्रतिशत</span> <span class="s5">था</span><span class="s6">). </span></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">मंत्री</span> <span class="s5">राजनाथ</span> <span class="s5">सिंह</span> <span class="s5">ने</span><span class="s6"> 68 </span><span class="s5">प्रतिशत</span> <span class="s5">स्वदेशी</span> <span class="s5">हथियारों</span> <span class="s5">की</span> <span class="s5">खरीद</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">आवंटित</span> <span class="s5">करने</span> <span class="s5">पर</span> <span class="s5">ट्वीट</span> <span class="s5">करते</span> <span class="s5">हुए</span> <span class="s5">कहा</span> <span class="s5">कि</span><span class="s6"> "</span><span class="s5">यह</span> <span class="s5">वोकल</span> <span class="s5">फॉर</span> <span class="s5">लोकल</span> <span class="s5">पुश</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">अनुरूप</span> <span class="s5">है</span> <span class="s5">और</span> <span class="s5">यह</span> <span class="s5">निश्चित</span> <span class="s5">रूप</span> <span class="s5">से</span> <span class="s5">घरेलू</span> <span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">उद्योगों</span> <span class="s5">को</span> <span class="s5">बढावा</span> <span class="s5">देगा</span><span class="s6">."</span></p> <p class="p5" style="text-align: justify;"><strong><span class="s2">रिसर्च</span> <span class="s2">एंड</span> <span class="s2">डेवलपमेंट के लिए कितना बजट</span></strong></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><span class="s5">इस</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">पूंजीगत</span> <span class="s5">व्यय</span> <span class="s5">में</span> <span class="s5">थलसेना</span> <span class="s5">का</span> <span class="s5">हिस्सा</span> <span class="s5">है</span><span class="s6"> 32,015 </span><span class="s5">करोड़</span><span class="s6">. </span><span class="s5">नौसेना</span> <span class="s5">का</span> <span class="s5">है</span><span class="s6"> 47,590 </span><span class="s5">करोड़</span> <span class="s5">और</span> <span class="s5">वायुसेना</span> <span class="s5">का</span> <span class="s5">है</span><span class="s6"> 55,586 </span><span class="s5">करोड़ हिस्सा</span><span class="s6">. </span><span class="s5">रिसर्च</span> <span class="s5">एंड</span> <span class="s5">डेवलपमेंट</span><span class="s6"> (</span><span class="s5">R&D</span><span class="s6">) </span><span class="s5">के</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">रखा</span> <span class="s5">गया</span> <span class="s5">है</span><span class="s6"> 11,981 </span><span class="s5">करोड़</span><span class="s6">. </span><span class="s5">आर</span> <span class="s5">एंड</span> <span class="s5">डी</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">कुल</span> <span class="s5">व्यय</span> <span class="s5">में</span> <span class="s5">से</span><span class="s6"> 25 </span><span class="s5">प्रतिशत</span> <span class="s5">स्टार्ट</span><span class="s6">-</span><span class="s5">अप्स</span><span class="s6">, </span><span class="s5">शैक्षिक</span> <span class="s5">संस्थानों</span> <span class="s5">और</span> <span class="s5">प्राईवेट</span> <span class="s5">इंटस्ट्री</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">रखा</span> <span class="s5">गया</span> <span class="s5">है</span><span class="s6">. </span><span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">मंत्री</span> <span class="s5">राजनाथ</span> <span class="s5">सिंह</span> <span class="s5">ने</span> <span class="s5">इसे</span><span class="s6"> ‘</span><span class="s5">एक्सीलेंट</span> <span class="s5">मूव</span><span class="s6">’ </span><span class="s5">यानि</span> <span class="s5">उत्कृष्ट</span> <span class="s5">कदम</span> <span class="s5">बताया</span> <span class="s5">है</span><span class="s6">.</span></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><span class="s5">इस</span> <span class="s5">वित्तीय</span> <span class="s5">वर्ष</span> <span class="s5">यानि</span><span class="s6"> 2022-23 </span><span class="s5">में</span> <span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">बजट</span> <span class="s5">में</span><span class="s6"> 2.33 </span><span class="s5">लाख</span> <span class="s5">करोड़</span> <span class="s5">रेवेन्यू</span> <span class="s5">एक्सपेंडिचर</span> <span class="s5">यानि</span> <span class="s5">राजस्व</span> <span class="s5">व्यय</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">आवंटित</span> <span class="s5">किए</span> <span class="s5">गए</span> <span class="s5">हैं</span><span class="s6">. </span><span class="s5">पिछले</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">रेवेन्यू</span> <span class="s5">एक्सपेंडिचर</span> <span class="s5">करीब</span><span class="s6"> 2.27 </span><span class="s5">लाख</span> <span class="s5">करोड़</span> <span class="s5">था</span><span class="s6">. </span><span class="s5">इस</span> <span class="s5">साल</span> <span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">मंत्रालय</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">सिविल</span><span class="s6">-</span><span class="s5">विभाग</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">लिए</span><span class="s6"> 21,100 </span><span class="s5">करोड़</span> <span class="s5">आवंटिक</span><span class="s6"> </span><span class="s5">किए</span> <span class="s5">गए</span> <span class="s5">हैं</span><span class="s6">. </span><span class="s5">रक्षा</span> <span class="s5">बजट</span> <span class="s5">में</span> <span class="s5">डिफेंस</span> <span class="s5">पेंशन</span> <span class="s5">के</span> <span class="s5">लिए</span> <span class="s5">करीब</span><span class="s6"> 1.20 </span><span class="s5">लाख</span> <span class="s5">करोड़</span> <span class="s5">आवंटित</span> <span class="s5">किए</span> <span class="s5">गए</span> <span class="s5">हैं</span><span class="s6">. </span></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><strong><span class="s5">ये</span> <span class="s5">भी</span> <span class="s5">पढ़ें</span><span class="s6">-</span></strong></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><strong><span class="s6"><a title="Budget: मध्यम वर्ग को नहीं मिली राहत, डिजिटल करेंसी से पोस्ट ऑफिस में ATM तक, जानें वित्त मंत्री के भाषण की बड़ी बातें" href="https://www.abplive.com/business/budget/union-budget-2022-live-updates-fm-nirmala-sitharaman-india-budget-highlights-budget-2022-key-announcements-news-2051653" target="">Budget: मध्यम वर्ग को नहीं मिली राहत, डिजिटल करेंसी से पोस्ट ऑफिस में ATM तक, जानें वित्त मंत्री के भाषण की बड़ी बातें</a></span></strong></p> <p class="p3" style="text-align: justify;"><strong><span class="s6"><a title="Budget 2022: मोदी सरकार के 10वें बजट पर क्या बोले शेयर मार्केट के ‘बिग बुल’ Rakesh Jhunjhunwala" href="https://www.abplive.com/business/budget/budget-2022-what-share-market-expert-rakesh-jhunjhunwala-said-after-modi-govt-nirmala-sitharaman-budget-2052025" target="">Budget 2022: मोदी सरकार के 10वें बजट पर क्या बोले शेयर मार्केट के ‘बिग बुल’ Rakesh Jhunjhunwala</a></span></strong></p> <p><iframe title="YouTube video player" src="https://www.youtube.com/embed/2riVmQXjWwc" width="1058" height="595" frameborder="0" allowfullscreen="allowfullscreen"></iframe></p>
About the Author

Latest entries
GAUTAM BUDDHA NAGARApril 22, 2026नोएडा: डीएम मेधा रूपम ने ESIC अस्पताल सेक्टर-24 का किया निरीक्षण, लापरवाही पर सख्त कार्रवाई की चेतावनी
BIOGRAPHYApril 2, 2026Zoya Rathore: भारत की नंबर वन एडल्ट कंन्टेंट स्टार, जानें फुल बायोग्राफी..
BIOGRAPHYApril 1, 2026Tejaswini Prabhakar Gowda कौन है ये तेजी से पॉपुलर हो रहीं एडल्ट वेबसीरीज ऐक्ट्रेस? पढ़ें पूरी बायोग्राफी..
BUSINESSMarch 30, 2026iPhone 18 Pro सीरीज़ जल्द होगा लॉन्च! डिजाइन, फीचर्स, कीमत और लॉन्च डेट का बड़ा अपडेट






